๒๓๖ ใจบุญบุญนักรู้.... เร็วทำ
ใจบาปทำบาปกรรม......ง่ายแท้
ใจบุญก่อบาปลำ.........บากยาก
จิตนา
ใจบาปทำบุญแล้........
ยิ่งนั้นแสนทวี
คำแปลศัพท์
ใจบุญ--
คนที่มีจิตใจใฝ่ทางดี
บุญนักรู้เร็วทำ--
ทำความดีได้ง่ายและรวดเร็ว
ใจบาป--
คนมีจิตใจใฝ่ทางชั่วเลวทราม
บาปกรรม--
ความชั่ว,ความไม่ดี
ก่อบาป--
ทำความชั่ว
ยิ่งนั้นแสนทวี--
ยากยิ่งกว่านั้นแสนเท่า
ถอดความ
ใจบุญ
ทำบุญได้ง่าย
ใจบาป
ก็ทำบาปได้ง่าย
ใจบุญ ทำบาปได้ยาก
ใจบาป ทำบุญได้ยากกว่านั้น
๒๓๗
ใจเบาใจห้ามยาก... ใจฉันท์
ใจเกิดเวลาฉกรรจ์.............
กาจแท้
ใจใดคิดผ่อนผัน................
ชอบใส่ ตัวนา
ใจดั่งนี้ยิ่งแล้.....................
เลิศให้สุขเกษม ฯ
คำแปลศัพท์
ใจเบา--
ไม่ยั้งคิด, เชื่อง่าน, ใจกลับกลอก
ใจห้ามยาก--
ใจดื้อรั้น,ดื้อดึง
ใจฉันท์--
ใจชอบสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
ใจเกิดเวรา--
ใจที่เต็มไปด้วยความอาฆาตพยาบาท
ฉกรรจ์กาจแท้--
เหี้ยมหาญ,ดุร้าย
คิดผ่อนผัน--
คิดแสวงหา,ขวนชวาย
ชอบ-- ความดี,คุณความดี,
สิ่งมีประโยชน์,บุญ
ถอดความ
ธรรมชาติของจิตมักหลุกหลิกรวดเร็ว
ห้ามยาก มักหมกมุ่นกับอารมณ์ที่รักที่ชัง
ยามโกรธก็มักจะร้ายกาจอาฆาตจองเวร
ถ้าฝึกใจให้อ่อนเอนฝักใฝ่ในทางคุณงามความดี
ใจเช่นนี้จะประเสริฐก่อให้เกิดสุขเกษม
๒๓๘ ศาสตร์ใดจะล้ำเท่า..ธรรมมาน
ทรัพย์สิ่งใดไกรทาน..........ที่ให้
รักใดจักปูนปาน...............,.รักสัจ ศีลนา
สุขสิ่งใดจักได้...................สุขเพี้ยงพฤพาน ฯ
คำแปลศัพท์
ศาสตร์-- ระบบวิชาความรู้
ล้ำ--
ยิ่ง,ประเสริฐ
ธรรมาน-- ธรรมะ,มีธรรมะ
ไกร-- ยิ่ง,
ใหญ่, เกิน
ทาน--
การให้,สิ่งที่ให้
รักสัจศีล--
รักความซื่อสัตย์สุจริต,รักความดีงาม,ความถูกต้อง ชอบธรรม
ปูนปาน--
เทียบเท่า, เทียบเทียม
เพี้ยง-- เพียง,
เท่า, เสมอ, เหมือน
นฤพาน(นิพพาน)--
ความดับกิเลสและกองทุกข์
ถอดความ
วิชาอันใดหรือจะมาเลิศล้ำเท่ากับธรรมะ
ทรัพย์อันใดหรือจะมาชนะทานคือการให้
ความรักอันใดหรือจะมาสู้รักศีลรักสัตย์
สุขอันใดหรือจะดีศรีสวัสดิ์เท่ากับสุขคือพระนิพพาน
๒๓๙ พันเย็นพ้นเดือดร้อน….โรคา
พ้นจากทุกขเวทนา………….โศกเศร้า
ต้นตายแก่เกิดมา……………ในโลก
สุขดั่งนี้พระเจ้า……………... ว่าเนื้อนฤพาน ฯ
คำแปลศัพท์
พ้น--ไม่มี,หลุด
เย็น-- ความหนาว
ทุกขเวทนา-- ความรู้สึกไม่สบายกายไม่สบายใจ,
ความรู้สึกเจ็บปวดทรมาน
พระเจ้า-- พระสัมมาสัมพุทธเจ้า
เนื้อพระนฤพาน-- ตัวพระนิพพาน, ความหมายแท้ๆของพระนิพพาน
ถอดความ
พ้นจากเย็น
พ้นจากร้อน พ้นจากโรคภัยพาธา
พ้นจากทุกขเวทนา
พ้นจากโศกเศร้าทั้งหลาย
พ้นจากเกิด แก่
เจ็บ ตาย เวียนว่ายในโลกีย์
ลักษณะที่มีสุขดั่งนี้แหละพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเรียกว่าพระนิพพาน
๒๔๐
มูลบาปคือโลภล้น… แสวงหา
สรรพรสเป็นมูลพา...............
พยาธิไซร้
มูลทุกข์เกิดเพราะรา.............
คะเกลศ
มูลนิพพานนั้นได้..................เพราะด้วยสัจจาฯ
คำแปลศัพท์
มูล--
รากเหง้า, ต้นเหตุ, สาเหตุ
บาป--
ความชั่ว, ความเศร้าหมอง
โลภ--
ความอยากได้ไม่รู้จักพอ
สรรพรส--
ของกินรสชาติมีประการต่างๆ
พยาธิ(-ยาด)--
ความเจ็บไข้,ตัวพยาธิชนิดต่างๆ
ทุกข์--
ความเดือดร้อน,ความยากลำบาก
ราคะ--
ความเร่าร้อนกำหนด
เกลส--สิ่งที่ทำให้ใจเศร้าหมอง
นิพพาน--
ความดับกิเลสและกองทุกข์
สัจจา--
ความตั้งใจมุ่งมั่น, ความจริงใจ, ความซื่อสัตย์
ถอดความ
ความโลภเอาไม่เลือก
เป็นรากเหง้าของความชั่วช้าสามานย์
รสอร่อยแห่งอาหาร
เป็นรากเหง้าของความป่วยไข้
ราคะกิเลสไซร้
เป็นรากเหง้าแห่งทุกข์ในชีวิต
ศีลสัจสุจริต
เป็นรากเหง้าของพระนิพพาน
๒๔๑
น่านน้ำฤาห่อนกล้ำ….. กลืนชล เองเฮย
พฤกษชาติห่อนหวงผล…… เสพส้อง
จอมเมฆไป่หวงฝน………,,,ภักษ์เสพ เสียนา
ปราชญ์ห่อนหวงทรัพย์ป้อง…. เปิดให้เป็นทาน ฯ
คำแปลศัพท์
น่านน้ำ--
พื้นที่ทางน้ำ,ห้วงน้ำ,ทะเล
กล้ำกลืน-- กิน,
ดื่มกิน
ชล-- น้ำ
พฤกษชาติ--
ต้นไม้
เสพส้อง--
กิน,รุมกิน
จอมเมฆ--
เมฆใหญ่,เมฆมาก, หมู่เมฆ
ภักษ์เสพ-- กินเป็นอาหาร
ถอดความ
แม่น้ำ
ย่อมไม่หวงน้ำเอาไว้กินเอง
ต้นไม้ ย่อมไม่หวงผลเอาไว้กินเอง
เมฆ
ย่อมไม่หวงฝนเอาไว้กินเอง
บัณฑิต
ย่อมไม่หวงทรัพย์เอาไว้กินเอง หากแต่เอาออกทำทาน
๒๔๒ อุบลอุบัติเบื้อง ..............เปือกตม
แก้วเกิดแค่ผานิยม.................
ชอบใช้
ช้างเผือกเกิดในพนม..............
ไพรพฤกษ์
ปราชญ์ประยูรยากไร้..............
ทั่วหน้านับถือ ฯ
คำแปลศัพท์
อุบล --ดอกบัว
อุบัติ --เกิดขึ้น
เปือกตม -- โคลน,เลนตามที่ละเอียด
ผา -- หิน
พนม -- ภูเขา
ไพรพฤกษ์-- ป่าไม้
ประยูรยากไร้--ตระกูลยากจน,วงศ์ตระกูลขัดสน
ทั่วหน้า.-- คนทั่วไปงถอดความ
ถอดความ
ดอกบัวเกิดในโคลนตม
ดวงแก้วเกิดในหินผา
ช้างเผือกเกิดในพงไพร
(ของมีค่าเหล่านี้เกิดจากสิ่งต่ำต้อย
แต่คนก็นิยมชมชอบ)
เช่นเดียวกับบัณฑิต
แม้จะเกิดในตระกูลต้อยต่ำ คนทั่วไปก็ย่อมเคารพนับถือ
