๑๖
เป็นคนควรรอบรู้ ....สมาคม
สองประการนิยม..........
กล่าวไว้
หนึ่งพาลหนึ่งอุดม.........
นักปราชญ์
สองสิ่งนี้จงให้................
เลือกรู้สมาคม ฯ
คำแปลศัพท์
สมาคม--
การคบค้า,การเข้าร่วมพวกร่วมคณะ
นิยม--
กำหนด,ยอมรับ
หนึ่งพาล--
คนชั่ว,คนไม่ดี จำพวกหนึ่ง
หนึ่งอุดมนักปราชญ์--
คนมีความรอบรู้ที่น่ายกย่อง จำพวกหนึ่ง
ถอดความ
เป็นคนควรรู้การคบหาคนไว้ให้ดี
ซึ่งมีอยู่สองประการที่ท่านสอนไว้
คือคบคนพาลประการหนึ่งและคบบัณฑิตประการหนึ่ง
สองประการนี้จงเลือกคบให้ถูกต้องเถิด
๑๗ คนใดไปเสพด้วย...
คนพาล
จักทุกข์ทนเนานาน.......
เนิ่นช้า
ใครเสพท่วยทรงญาณ....เปรมปราชญ์
เสวยสุขล้ำเลิศแล้..........เพราะได้สดับดี
ฯ
คำแปลศัพท์
เสพ--
คบค้า,เข้าหมู่เข้าพวก
เนา-- อยู่
ท่วย--
หมู่,เหล่า
ทรงญาณ--
ผู้มีความรู้ที่ถูกต้อง
เปรม--รักใคร่,ชอบใจ,ชอบพอ
ถอดความ
ใครคบคนพาลทรชน
ก็จะต้องทุกข์ทนไปแสนนานอยู่เป็นนิตย์
ใครคบบัณฑิตผู้ทรงความรู้และคุณธรรม
ก็จะได้สุขเลิศล้ำเพราะได้เรียนรู้แต่ความดี
๑๘
ได้เห็นนักปราชญ์ไซร้.. เป็นสุข
อยู่ร่วมเรือนหายทุกข์..........ค่ำเช้า
ผู้พาลสั่งสอนปลุก.............
ใจดั่ง พาลนา
ยลเยี่ยงนกแขกเต้า...........
ตกต้องมือโจร ฯ
คำแปลศัพท์
ผู้พาล--
คนชั่ว,คนเลว,คนไม่ดี
ผล—ดูเยี่ยง,
แบบอย่าง,เช่น
นกแตกเต้า--
นกชนิดหนึ่ง ปากงุ้มเป็นขอ ชอบอยู่เป็นฝูงใหญ่ กินผลไม้ เลียนภาษาคนได้
ตกต้องมือโจร--
อยู่กับโจร, โจรชุบเลี้ยง
ถอดความ
ได้เห็นบัณฑิตก็เป็นสุขไม่มีใครเหมือน
ยิ่งถ้าได้อยู่ร่วมเรือนทุกค่ำเช้าก็ยิ่งหมดทุกข์ร้อน
คนพาลสั่งสอนคนที่มาคบด้วยให้เป็นพวกเขลา
เหมือนเรื่องนกแขกเต้าที่ตกไปอยู่ในหมู่โจร
๑๙
จงนับสัปปุรุษรู้....... บุญกรรม์
จงละหลีกพาลอัน.........
ชั่วร้าย
(จงสร้างสืบบุญวัน........
ค่ำต่อ วายนา)
จงนึกนิตย์ชีพคล้าย.......
ดุจด้วยฟองชล ฯ
คำแปลศัพท์
จงนับ--
จงนับถือ,จงยอมรับ
สัปปุรุษ--
คนมีศรัทธาในศาสนา,คนมีจิตใจสงบ
บุญกรรม์--
บุญ-คุณความดี,กรรม์ ความชั่ว,ความเลว
บุญธรรม์--
กุศล,คุณงามความดี
นึกนิตย์--
คิดใคร่ครวญอยู่เป็นประจำ
ชีพ-- ชีวิต
ฟองชล-- ฟองน้ำ
ถอดความ
จงคบหานับถือคนดีที่รู้จักบาปบุญคุณโทษ
จงหลีกเว้นเสียจากคนพาลชั่วร้าย
จงทำบุญคือคุณความดีทุกวันทุกคืน(จนกว่าชีวิตจะหาไม่)
จงระลึกไว้เนือง
ๆถึงความไม่เที่ยงของชีวิตอันเปรียบได้กับฟองน้ำ
๒๐
คบกากาโหดให้.......... เสียพงศ์
พาตระกูลเหมหงส์.............
แหลกด้วย
คบคนชั่วจักปลง................ความชอบ
เสียนา
ตราบลูกหลานเหลนม้วย...
ไม่ม้วยนินทา ฯ
คำแปลศัพท์
คบกา--
เข้าพวกกา,อยู่ในหมู่กา
เสียพงศ์--
เสียชื่อเสียงของตระกูล
เหมหงส์--
หงส์ทอง
ปลงความชอบ--
ละทิ้งความดี ความถูกต้อง
ตราบลูกหลานเหลนม้วย--
จนกระทั่งลูกหลานเหลนตายไปแล้ว
ไม่ม้วยนินทา-- ไม่หมดสิ้นคำนินทา
ถอดความ
คบกากาชั่วก็ทำให้เสียเผ่าพงศ์
พาให้หงส์เสื่อมเสียศักดิ์ตระกูลไปด้วย
คบคนชั่วก็จะพาให้ละทิ้งความถูกต้องดีงาม(ไปถือเอาแต่ชั่ว)
จนชั่วลูกชั่วหลานตายแล้วยังไม่สิ้นนินทา
๒๑
มดแดงแมลงป่องไว้...... พิษหาง
งูจะเข็บพิษวาง..................
แห่งเขี้ยว
ทรชนทั่วสรรพางค์..............
พิษอยู่
เพราะประพฤติมันเกี้ยว...... เกี่ยงร้ายแกมดี ฯ
คำแปลศัพท์
ไว้พิษหาง--
มีพิษอยู่ที่หาง
จะเจ็บ--
ตะเข็บ สัตว์จำพวกเดียวกับตะขาบ แต่ตัวเล็กกว่า
พิษวางแห่งเขี้ยว--
มีพิษอยู่ที่เขี้ยว
สรรพางค์--
ทั่วทั้งตัว
ทรชน--
คนชั่ว,คนไม่ดี
เกี้ยว--
รัด,พันแน่น,ติดแน่น
ถอดความ
มดแดง แมลงป่อง
มีพิษอยู่ที่ก้น
งู ตะเข็บตะขาบ
พิษอยู่ที่เขี้ยว
แต่คนชั่วพิษมีอยู่ทั่วตัว
เพราะพฤติการณ์ของคนชั่วอาจทำให้เห็นชั่วเป็นดีและดีเป็นชั่วได้
๒๒
นาคีมีพิษเพี้ยง.......สุริโย
เลื้อยบ่ทำเดโช.............
แช่มช้า
พิษน้อยหยิ่งยโส...........แมลงป่อง
ชูแต่หางเองอ้า.............อวดอ้างฤทธี
ฯ
นาค--
งู,พญานาค
เพี้ยง--
เพียง,เท่า,เสมอ,เหมือน
สุริโย--
พระอาทิตย์
ทำเดโช--
วางก้าม,เกะกะระราน,วางอำนาจ
พิษน้อย--
มีพิษนิดเดียว
หยิ่ง--
จองหอง,อวดดี,ลำพอง,ถือตัว
ยโส--
โหยกเหยก,อวดดี
ฤทธี-- อำนาจ
ถอดความ
พญานาคมีพิษร้ายและมีความยิ่งใหญ่ปานว่าดวงสุริยา
แต่ยามไปมาก็เลี้ยวช้า
ๆมิได้อวดอำนาจสำแดงฤทธิ์
แมลงป่องมีพิษเพียงน้อยนิดทว่ากลับหยิ่งยโส
ชูแต่หางตนเองทำเป็นโอ้อวดอำนาจ
