๒๗๓.หมั่นลอดสอดสืบถ้อย เวรี

 ๒๗๓.หมั่นลอดสอดสืบถ้อย.......... เวรี

ไป่ชอบท่าทำดี............................. นิ่งไว้

คาบใดชอบเชิงที ..........................หาญหัก

ต่อยดั่งต่อยหม้อให้.......................แตกด้วยศิลา ฯ

คำแปลศัพท์

ลอด:  เล็ดลอด, แอบซ่อน

สอดสืบ:  แอบเข้าไปตรวจตราเสาะหา หรือแสวงหา

ถ้อย: คำพูด

เวรี: ศัตรู, คนจองเวรกัน

คาบ : ครั้ง, คราว

ชอบเชิงที:  ได้จังหวะ, ได้ที,ได้โอกาส

หาญหัก:  เข้ากระทำให้แตกหัก

ต่อย : ทุบ, ตี

ศิลา: หิน

ถอดความ

ควรสอดส่องเรื่องราวและความลับของศัตรูไว้ให้ดี

ถ้ายังไม่เห็นทางได้ทีจงทำเป็นนิ่งสงบไว้

ต่อเมื่อใดเห็นเป็นโอกาสจึงค่อยพิฆาตให้แตกหัก

เหมือนเอาหินหนักทุบหม้อดินเสียทีเดียว

๒๗๔.ยศศักดิ์จักเกิดด้วยบุญทำ

 ๒๗๔.ยศศักดิ์จักเกิดด้วย ........บุญทำ

ภัยเกิดเพื่อผลกรรม ..................ก่อนให้

ติเตียนแลจองจำ...................... กรรมก่อน เองนา

ใครจักเว้นแวะได้..................... ทั่วท้องโลกา ฯ

คำแปลศัพท์

ยศ : ความยกย่องนับถือเกียรติของตน, เกียรติคุณ, ความยิ่งใหญ่

ศักดิ์ : อำนาจ, ความสามารถ, กำลัง, ฐานะ

บุญทำ : คุณความดีให้ผล

ติเตียน : ถูกตำหนิ, ถูกนินทาว่าร้าย

จองจำ : ถูกจำคุก, ติดตะราง

เว้นแวะ: หนีพ้น, ยกเว้น

ถอดความ

ได้ยศได้ศักดิ์เพราะบุญที่ทำไว้

ภัยพินาศเกิดได้เพราะผลแห่งกรรม

ถูกติเตียนและจองจำก็เพราะกรรมแต่ปางก่อน

ใครเลยจะหลบซ่อนให้พ้นกรรมได้ในโลกา

๒๗๕.กฤตยามนตร์เคราะห์ให้ เห็นผล

 ๒๗๕.กฤตยามนตร์เคราะห์ให้ เห็นผล 

ทำสิ่งใดลุดล ...........................สิ่งนั้น

ครั้นบุญแห่งบุคคล...................จักถ่อย แล้วนา

มนตร์กฤตยานั้นชั้น................. เสื่อมสิ้นทุกวัน ฯ

คำแปลศัพท์

กฤตยามนตร์: การใช้เวทมนตร์, เสน่ห์, อาถรรพณ์

เคราะห์:  สิ่งที่นำผลมาให้โดยมิได้คาดหมาย นิยมใช้ในทางไม่ดี

ลุ: ถึง,สำเร็จ

ดล: บันดาล

ถ่อย:  น้อยลง,ลดลง,เสื่อมลง

ชั้น : รีบ,เร็ว

ถอดความ

เมื่อโชคเคราะห์เหมาะประดังมนตราอาคมขลังก็เห็นผล

สะเสกทำอันใดก็บันดาลดลให้สำเร็จทุกอย่าง

แต่ครั้นบุญนั้นมาเบาบางอับวาสนา

ทั้งอาคมและมนตราก็เสื่อมฤทธิ์ลงไปทุกวัน

๒๗๖.เชื้อไพร่บุญปลุกขึ้น เป็นนาย

เชื้อไพร่บุญปลุกขึ้น.........เป็นนาย

พาลบุตรรู้มลักหลาย........เลิศผู้

โหดไร้พร่ำขวนขวาย.......ทรัพย์มั่ง มีแฮ

สามเหล่านี้พึงรู้ ...............อย่าได้ดูเบา ฯ

คำแปลศัพท์

เชื้อไพร่ : เชื้อสายคนธรรมดาสามัญ,คนเกิดในตระกูลต่ำต้อย

บุญปลุกขึ้น : บุญอุดหนุนค้ำชู

พาลบุตร : ลูกของคนชั่วคนเลว,ลูกคนโง่เขลา

รู้มลัก : มีความรู้มาก

เลิศผู้ : เป็นผู้ล้ไำเลิศ

โหดไร้ : ยากจนไร้ญาติขาดมิตร

พร่ำขวนขวาย : มีความขยันหมั่นเพียร

ดูเบา : ดูถูกดูหมิ่น,เห็นเป็นเล็กน้อย,เห็นไม่เป็นสำคัญ

ถอดความ

ลูกไพร่อาจมีบุญหนุนเปลี่ยนฐานะขึ้นเป็นนาย

ลูกคนโง่อาจมีความรู้มากมายจนเป็นนักปราชญ์

คนไร้ทรัพย์อาจจะสามารถทำกินจนเป็นเศรษฐี

คนทั้งสามพวกนี้ จึงไม่ควรที่จะลบหลู่ดูแคลน

๒๗๗.ก้านบัวบอกลึกตื้น ชลธาร

๒๗๗.ก้านบัวบอกลึกตื้น    ชลธาร

มารยาทส่อสันดาน    ชาติเชื้อ

โฉลดฉลาดเพราะคำขาน   ควรทราบ

*หย่อมหญ้าเหี่ยวแห้งเรื้อ   บอกร้ายแสลงดิน

*ถ้าเป็น หญ้าหย่อม จะถูกฉันทลักษณ์ดีกว่า

คำแปลศัพท์

ชลธาร—ลำน้ำ,ลำคลอง, บึง

มารยาท—กิริยามารยาท

ส่อสันดาน—บ่งบอกถึงอุปนิสัยใจคอ

ชาติเชื้อ—ผู้ร่วมเผ่าพันธุ์เดียวกัน

โฉด—โง่, เซอะ

คำขาน—คำพูด

เรื้อ—บ่งบอกถึงความที่ดินไม่ดี ขาดน้ำ ปุ๋ย และความชุ่มชื้น

ถอดความ

ความยาวของก้านบัวบอกให้รู้ความลึกตื้นของน้ำ

กิริยามารยาทเป็นเครื่องนำให้รู้จักวงศ์ตระกูลที่อบรมมา

ถ้อยคำที่เจรจาบอกให้รู้ว่าโง่หรือฉลาด

ถ้าหญ้าเหี่ยวแห้งแดงดาษบอกให้รู้ว่าดินตรงนั้นไม่ดี.

๒๗๘.ทรัพย์มากหากถ่อยแท้ วาจา

๒๗๙.ทรัพย์มากหากถ่อยแท้    วาจา

ชนไป่ชอบหูตา    ติดต้อง

น้อยทรัพย์อับยศถา    ทรามรูป

แต่เพราะถ้อยคำพร้อง   เพริศสิ้นทั้งมวล ฯ

คำแปลศัพท์

ถ่อยแท้วาจา—คำพูดชั่วช้า ไม่เพราะเสนาะโสต

ชน—คนทั่วไป

อับยศถา—ไร้ยศถาบรรดาศักดิ์ (ถ้าเขียน อัปยศ แปลว่ายศน้อย,ยศต่ำ)

ทรามรูป—รูปร่างไม่หล่อเหลา

เพราะ—ไพเราะ

ถ้อยคำพร้อง—ถ้อยคำที่พูด

เพริศ—งาม,ดียิ่ง

สิ้นทั้งมวล—หมดทุกอย่าง

ถอดความ

ถึงจะมีทรัพย์หากพูดจาหยาบช้า

คนเขาก็ไม่ชอบหน้าไม่ปรารถนาจะเข้าใกล้

ถึงจะต่ำต้อยหากยากไร้ทั้งรูปร่างก็แสนทราม

แต่ถ้าวาจางามก็นับว่าเลิศหมดทุกประการ.

๒๗๗.ก้านบัวบอกลึกตื้น    ชลธาร

๒๗๙.มีสินทรัพย์น้อยหลั่ง ไหลริน

๒๗๙.มีสินทรัพย์น้อยหลั่ง    ไหลริน

คือบ่อน้อยนรกิน    อาบได้

ทรัพย์มากหมู่ทมิฬ    มีมั่ง ก็ดี

คือสมุทรฤาให้   ท่วยอ้างอาศัย ฯ

คำแปลศัพท์

บ่อ—ช่องลึกลงไปในดินหรือในหินใช้เป็นที่ขังน้ำ เป็นต้น

นร—คน

หมู่ทมิฬ—หมู่คนผู้ดุร้ายโหดเหี้ยม

สมุทร—ทะเล

ท่วย—ผู้คนทั่วไป

ถอดความ

ถึงจะมีทรัพย์น้อยแต่มีน้ำใจให้เผื่อแผ่

เหมือนน้ำบ่อน้อยมีประโยชน์แน่แก่ผู้คนอาบกินได้

ถึงทรัพย์มากหากไร้น้ำใจไมมีเจือจาน

เหมือนน้ำทะเลมหาศาลแต่อาศัยกินดื่นไม่ได้เลย ฯ