Saturday, November 26, 2022

๒๖๖. ธรรมดาผลม่วงไม้........ ตระการ

 

๒๖๖. ธรรมดาผลม่วงไม้........ ตระการ

เมื่ออ่อนรสเผือดพาน.............. ยากเคี้ยว

ครั้นสุกรสสวายหวาน.............. เอมโอช

หมากม่วงนั้นฤาเปรี้ยว............. เปรียบด้วยหมากขามฯ


คำแปลศัพท์


ผลม่วงไม้: ผลมะม่วง

ตระการ: งาม,หลากหลาย

รสเผือด: รสไม่อร่อย

พาน: ออกจะ, ค่อนข้าง

ยากเคี้ยว: เคี้ยวกินยาก

สวาย: มะม่วง

หมากม่วง: มะม่วง

หมากขาม: มะขาม

 

ถอดความ


ธรรมดามะม่วงมันออกดอกตกผลงาม

ยามผลยังอ่อนย่อมฝาดเปรี้ยวเคี้ยวลงคอได้ยาก

แต่ครั้นสุกมากรสย่อมหวานอร่อย

มะม่วงสุกย่อมเปรี้ยวน้อยไม่เหมือนมะขามสุกย่อมเปรี้ยวมาก

Friday, November 25, 2022

๒๖๗. บุรุษสุดไร้รัก เมียงาม ชอบฤา

 ๒๖๗. บุรุษสุดไร้รัก.......... เมียงาม ชอบฤา

ไร้เพื่อนไปไกลคาม........... เขตบ้าน

มือเปล่าสู่สงคราม............. ยงยุทธ ไฉนฤา

รู้ไป่ทันแก่ก้าน................... กล่าวถ้อยกลางสนาม ฯ

 

คำแปลศัพท์


สุดไร้: ไม่มีสมบัติ,ไร้ทรัพย์

คาม: บ้าน,หมู่บ้าน

สงคราม: การรบกัน

ยงยุทธ: ต่อสู้

แก่ก้าน: ชำนิชำนาญ

กลางสนาม: กลางที่ชุมนุมชน


ถอดความ


ผัวไร้ทรัพย์ เมียจะรักอยู่ได้อย่างไร

คนไร้เพื่อน จะไปไกลบ้านได้อย่างไร

มือเปล่า จะทำศึกสงครามได้อย่างไร ไม่มีความรู้จะแถลงความต่อหน้าสาธารณชนได้อย่างไร

(...จะออกไปพูดจาต่อหน้าคนได้อย่างไร)

 

๒๖๘.โยธาทิ้งศาสตร์สู้ สงคราม ชอบฤา

 ๒๖๘.โยธาทิ้งศาสตร์สู้......... สงคราม ชอบฤา

ปราชญ์มละคัมภีร์ความ........ อย่าพร้อง

เดินหนเพื่อนบ่ตาม ................อย่าไต่ ทางแฮ

พานิชเสียพวกพ้อง................. ด่างด้าวเดินไฉน ฯ


คำแปลความ


โยธา: นักรบ,ทหาร, พลรบ

ศาสตร์: อาวุธ

มละ: ละทิ้ง,ทอดทิ้ง

คัมภีร์: ตำรับตำรา, หนังสือ

พร้อง: พูด,สอน, อธิบาย

เดินหน: เดินทาง

เพื่อนบ่ตาม: ไม่มีเพื่อนร่วทาง

ไต่ทาง: เดินทาง

ต่างด้าว: ต่างถิ่น,ต่างประเทศ


ถอดความ


ทหารทิ้งอาวุธเสียแล้ว ควรหรือจะทำสงคราม

นักปราชญ์ทิ้งคัมภีร์เสียแล้ว ควรหรือจะอรรถาธิบายธรรม

เดินทางไกลทิ้งเพื่อนร่วมทางเสียแล้ว ควรหรือจะไป

พ่อค้าทิ้งพวกพ้องเสียแล้ว ควรหรือจะไปค้าถึงต่างเมือง

๒๖๙.รักเจ้าจงรักให้ เป็นยุติ-ธรรมนา

๒๖๙.รักเจ้าจงรักให้................ เป็นยุติ-ธรรมนา

ท่านเคียดอย่าควรประทุษฐ์...... เท่าเผ้า

งจงมีภักดีดุจ.......................... โสนัข นั้นนา

มันบ่จืดจากเจ้า....................... จิตนั้นคงตรง ฯ

 

คำแปลศัพท์

 

เจ้า: ผุ้เป็นใหญ่, บังคับบัญชา, หัวหน้า

ยุติธรรม: เที่ยงแท้,มั่นคง, เที่ยงธรรม

เคียด: เคือง,โกรธ

ประทุษฐ์: ทำร้าย, เบียดเบีรยน

เผ่าเผ้า: เท่าเส้นผม

ภักดี: ความจงรัก,ความเลื่อมใสยิ่ง

โสนัข: สุนัข


ถอดความ


รักเจ้านายควรรักให้ถูกธรรมถูกทาง

แม้ท่านจะโกรธก็อย่าระคางคิดแก้แค้นเท่าเส้นผม

จงมีความภักดีนิยมประดุจดังว่าสุนัข

ที่มันมีจิตจงรักภักดีไม่จืดจางไปจากเจ้าของ

๒๗๐. อาสาเจ้าต่อต้าน ตัวตาย

 ๒๗๐. อาสาเจ้าต่อต้าน........ ตัวตาย

ขันรับอาสานาย................... หย่อนนั้น

อาสาศึกแม่ยาย...................อย่าย่อท้อนา

สามสิ่งแท้ถือมั่น .................ชั่วฟ้าดินชม ฯ


คำแปลศัพท์


อาสา: สมัครใจรับใช้

เจ้า: ผู้เป็นใหญ่, พระเจ้าแผ่นดิน

ต่อต้าน: ต่อสู้

หย่อน: น้อยกว่า

ศึกแม่ยาย: งานของแม่ภรรยา, ธุระของแม่ภรรยา

หมั้น: มั่น = แน่,แน่นอน,แม่น


ถอดความ


อาสาเจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดิน จงยอมทั้งสิ้นแม้ตัวตาย

รับอาสานายจะทำให้น้อยกว่านั้นหน่อยก็นับว่าดี

แต่อาสาแม่ยายต้องทำเต็มที่อย่าย่อท้อ

ทั้งสามอาสานี้แหละถ้าทำให้จริงได้จะชมกันไปชั่วฟ้าดิน

๒๗๑.อาสาศึกสู้ไป่ เสร็จงาน

 ๒๗๑.อาสาศึกสู้ไป่........ เสร็จงาน

ตนจักตายเอาอาน........... ปิดไว้

จึงนับว่าเป็นทหาร........... หายาก

สนองพระคุณเจ้าให้.........ท่านเลี้ยงบำรุง ฯ


คำแปลศัพท์


ศึกสู้: ต่อสู้ข้าศึก

อาน: เครื่องรองนั่งบนหลังสัตว์พาหนะ หรือยานพาหนะ

ฉลอง: ทดแทน

พระคุณเจ้า: คุณความดีของผู้เป็นใหญ่, บุญคุณของผู้เป็นใหญ่


ถอดความ


ทหารอาสาออกศึก หากยังมิเสร็จศึก

แม้ตัวตายก็ยอมเอาเครื่องศึกคลุมศพไว้

นี่คือยอดทหารที่หายาก

สนองคุณแผ่นดินได้ดังนี้ จึงควรให้คนในแผ่นดินบำรุงเลี้ยง

๒๗๒.เจ้านายใช้ชุบเลี้ยง คนขาม

 ๒๗๒.เจ้านายใช้ชุบเลี้ยง......... คนขาม

สินทรัพย์เมียมิ่งงาม.................. ง่ายได้

บ่าวไพร่พรั่งพรูตาม.................. ไหลหลั่ง มานา

สมบัติบุญส่งให้........................ แปลกหน้าตาเดิม ฯ


คำแปลศัพท์


เจ้านาย: ผู้บังคับบัญชา

ใช้ชุบเลี้ยง: ให้รับใช้ใกล้ชิด และบำรุงเลี้ยงให้มีฐานะดuขึ้น

คนขาม: คนคร้าม, คนเกรง

ง่ายได้: หาได้ง่าย

สมบัติ: ความถึงพร้อม ได้แก่ ทรัพย์สิน เงินทอง เป็นต้น

แปลกหน้าตาเดิม: เปลี่ยนแปลงไปจากที่เป็นอยู่เดิม


ถอดความ


ถ้าเจ้านายชุบเลี้ยงคอยเรียกใช้คนทั่วไปก็เกรงขาม

จะหาทรัพย์หรือเมียงามก็หาได้ง่าย

ทั้งบริวารหญิงชายก็พรั่งหลั่งไหลมาหา

เพราะทรัพย์เป็นตัววาสนาส่งให้มีหน้ามีตาขึ้นไปจากเดิม