๓๘๑.อารักษ์มีทั่วไม้ รุกขมูล

อารักษ์มีทั่วไม้ รุกขมูล

ที่ศักดิ์สิทธิ์บริบูรณ์ เครื่องเส้น

ที่ไป่ศักดิ์สิทธิ์ศูนย์ สงัดลาภ

ดุจดั่งเสวกเว้น ว่าถ้อยความเมืองฯ

คำแปลศัพท์

อารักษ์—เทวดาผู้รักษา

ทั่วไม้—ต้นไม้ทุกต้น

รุกขมูล --โคนต้นไม้

ศักดิ์สิทธิ์--มีอิทธิฤทธิ์ขลัง สามารถดลบันดาลให้ได้ดังปรารถนา

เครื่องเส้น(-เซ่น)—ของเซ่นไหว้,ของเครื่องสังเวยบูชา

ศูนย์สงัดลาภ—ไม่มีเครื่องเซ่น

เสวก—ข้าราชการในสำนัก ในที่นี้หมายถึงข้าราชการทั่วไปที่มีตำแหน่งมีอำนาจ(อ่านว่า เส-วก)

ถอดความ

รุกขเทวดาอารักษ์มีอยู่ที่ต้นไม้ทุกต้น

ที่ศักดิ์สิทธิ์เมื่อบานบนเครื่องเซ่นก็บริบูรณ์

ที่ไม่ศักดิ์สิทธิ์ก็เสื่อมสูญหาลาภสักการะไม่มี

เหมือนคนมีตำแหน่งหน้าที่ ใครๆก็เข้ามาหา แต่พอหมดอำนาจวาสนา คนก็หมางเมิน.

๓๘๒. นายหนึ่งแรงโกรธร้าย เรียกขา

นายหนึ่งแรงโกรธร้าย เรียกขาน

นายหนึ่งบ่เจือจาน ทรัพย์บ้าง

นายหนึ่งเมื่อเอางาน บย่อง ยกนา

นายหนึ่งข่มคุณมล้าง สี่นี้เสพไฉนฯ

คำแปลศัพท์

นายหนึ่ง –เจ้านายจำพวกหนึ่ง

แรงโกรธร้าย—โมโหร้าย, ขี้โกรธ

เมื่อเอางาน –เมื่อใช้ให้ทำงาน

บย่องยก—ไม่ยกย่อง, ไม่ชมเชย

ข่มคุณ –กดความดีความชอบ, ไม่เห็นความดีความชอบ

มล้าง— ทำลาย,ล้าง, ผลาญ

เสพ,คบหา,อยู่ร่วมด้วย

ถอดความ

นายประเภทหนึ่ง ใจคอดุร้าย วาจาหยาบคาย

นายประเภทหนึ่ง แล้งน้ำใจไม่เคยเจือจานสินทรัพย์

นายประเภทหนึ่ง ใช้งานจนเสร็จสรรพไม่เคยยกย่องชมเชย

นายประเภทหนึ่ง มักพูดข่มไม่เห็นความดี

นายทั้ง ๔ ประเภทนี้ ไม่ควรอยู่ด้วย.

๓๘๓. ผิวฆ่านางนาฏถ้วน ถึงพัน

ผิวฆ่านางนาฏถ้วน ถึงพัน

ฆ่าพฤฒิพราหมณ์พรตกรรม์ เกือบร้อย

ฆ่าโคอุสุภสรรพ์ แสนโกฏิ ก็ดี

บาปบ่เปรียบปรับถ้อย ท่านให้ลำเอียงฯ

คำแปลศัพท์

ผิว –ถึงแม้ว่า, แม้นว่า, ถ้าว่า(อ่านว่า ผิ-วะ)

นางนาฏ –นางละคร,นางฟ้อนรำ,สาวสวย, ผู้หญิงทั่วไป

พฤฒิพราหมณ์ – พราหมณ์จำพวกพฤฒิบาศ,พราหมณ์ทั้งหลาย, นักบวชทั่วไป

พรตกรรม์—ประพฤติพรต, บำเพ็ญเพียร

โคอุสุภะ – โคตัวผู้

สรรพ์ – ทั้งหมด

แสนกฏิ—ล้านตัว,มากมายมหาศาล

ปรับถ้อยท่านให้ลำเอียง—ตัดสินด้วยความลำเอียง,ตัดสินให้ถูกเป็นผิดหรือผิดเป็นถูก

ถอดความ

ฆ่าสตรีถึงพัน

ฆ่าพราหมณ์ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงร้อย

ฆ่าวัวควายไม่น้อยถึงแสนโกฏิ

ก็ยังไม่มีโทษเท่าตัดสินคดีความอย่างลำเอียง.

๓๘๔.ทำผิดลึกลับได้ พันวา ก็ดี

ทำผิดลึกลับได้ พันวา ก็ดี

ทำชอบเสมอภูผา เขตขั้น

อย่าคิดจิตสัญญา หลีกลับ อยู่นา

ผิดชอบที่ทำนั้น หากให้คนเห็นฯ

คำแปลศัพท์

ลึกลับ—เร้นลับจนเหลือรู้เหลือเห็น

ภูผา—เขาหิน, ภูเขา

เขตขั้น—ขวางกั้น

จิตสัญญา—สำคัญผิดคิดไปว่า

หลีกลับ—ลับหายไป,ไม่มีใครรู้เห็น

ถอดความ

ทำความชั่วในที่ลี้ลับห่างผู้รู้เห็นไปตั้งพันวา

หรือทำความดียิ่งใหญ่นักหนาปานว่าภูเขา

อย่าคิดว่าการกระทำของเราจะปิดบังซ่อนเร้น

ทั้งชั่วทั้งดีต้องมีคนเห็นว่ากรรมอันนี้ใครทำ.

๓๘๕.พวกพ้องผิดเท่าช้าง งำเงา

พวกพ้องผิดเท่าช้าง งำเงา

พวกอื่นโทษเท่าเหา หากรู้

โทษตนเท่าภูเขา คิดปิด ไว้แฮ

โทษท่านเท่าก้อยสู้ ส่งให้เห็นสูงฯ

คำแปลศัพท์

ผิดเท่าช้าง—ทำผิดมากมาย,ทำผิดใหญ่โต

งำเงา—ปิดบัง, ทำเป็นไม่รู้ไม่เห็น

โทษเท่าเหา—ทำผิดเพียงเล็กน้อย(เหา เป็นสัตว์ตัวเล็กๆอยู่ตามเส้นผมบนศีรษะ)

เท่าก้อย—เล็กน้อย,มีเพียงนิดน้อย

ถอดความ

พวกพ้องของตัวทำผิดหนักหนาเปรียบเท่าตัวช้าง ช่วยกันคิดปิดบังร่องรอย

พวกคนอื่นทำผิดนิดหน่อยเท่ากับตัวเหา กลับชี้ชวนกันดูรู้เห็น

ความผิดของตนเท่าภูเขาสูงเด่น คิดปิดบังให้เหลือนิดหน่อย

ความผิดของคนอื่นเท่านิ้วก้อย สิกลับชี้ให้เห็นว่ามากมาย.